بسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم اَللّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَعَلى آبائِهِ فی هذِهِ السّاعَةِ وَفی کُلِّ ساعَةٍ وَلِیّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَلیلاً وَعَیْناً حَتّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً برَحْمَتِک یا أَرْحَمَ الرّاحِمین
  شنبه 31 شهریور 1397
بروز شده: 31 شهریور 1397
 
  کد صفحه: 269       تاریخ درج: 10 اردیبهشت 1396









 
 









 


ماه مبارك رمضان

ماه بندگي
بياييد سعي كنيم بيش از قبل به اين باور برسيم كه آخرتي در پيش داريم و آنچه براي آخرت كار و تلاش كرده و مي كنيم، همان را حاضر خواهيم ديد، قرآن مجيد مي فرمايد: «وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا؛(كهف، 49) همه آنچه در دنيا انجام داده و مي دادند همه آن را در قيامت حاضر مي بينند» و همچنين مي فرمايد: «يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِّيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ * فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ؛(زلزله، 6ـ8) آن روز مردم [به حال] پراكنده برآيند تا [نتيجه] كارهايشان به آنان نشان داده شود * پس هر كه هم وزن ذره‌اي نيكي كند [نتيجه] آن را خواهد ديد * و هر كه هم وزن ذره‌اي بدي كند [نتيجه] آن را خواهد ديد». لذا خوب است بيش از پيش ماه مبارك را غنيمت شمرده، بهره برداري بيشتري از آن براي دنيا و آخرت خود بنماييم ان شاء الله تعالي.
 
قلب پاك
سرورمان رسول گرامي اسلام حضرت محمد مصطفي صلي الله عليه وآله در خطبه اي كه پيش از ماه مبارك رمضان ايراد كردند، فرمودند: «فاسألوا الله بنيات صادقة، و قلوب طاهرة؛ پس خدا را با نيت هاي راستين و دل هاي پاك بخوانيد».
به يقين چشم پاك چشمي است كه به ديگران، دارايي و محارمشان نگاه خيانت آلود نكند، بدين معنا كه شريكِ داراي چشم پاك به مال شريك خود نگاه خيانت بار ندارد و انسان به محارمِ همسايه، محارم خود و محارم همسفران خود و جز آن، به ديده خيات نمي نگرد. زبان پاك زباني است كه دشنام نمي دهد، با سخني زشت به ديگران ستم روا نمي دارد و جز به حق گفتن گشوده نمي شود. گوش پاك گوشي است كه بر ضد ديگران جاسوسي نمي كند. دست پاك آن دستي است كه به تطاول و ستم به سوي ديگران دراز نمي شود و پاي پاك پايي است كه در راه حرام و به انگيزه بدكاري پيش نمي رود. پس هرگاه قلب پاك و پيراسته باشد، ديگر اندام هاي انسان نيز پاك و طاهر خواهد بود.
 
عصمت در دين
در موضوع وداع با ماه مبارك رمضان دعاهاي چندي از پيشوايان دين صلوات الله عليهم وارد شده است. براي نمونه از امام سجاد و امام صادق عليهما السلام به طور جداگانه دو دعا در اين خصوص وارد شده كه مرحوم اخوي (آيت الله العظمي سيد محمد حسيني شيرازي قدس سره) هر دو را در اواخر اعمال ماه مبارك رمضان آورده اند.
بكوشيد اين دو دعا را با التفات به معاني و مضامين بلند آن بخوانيد تا اين كه از ماه مبارك رمضان بيشتر بهره برداري كنيد. در دعاي وداع امام صادق با ماه مبارك رمضان آن حضرت به درگاه خداي متعال چنين عرضه مي دارند: «اللهم اني أسألك .... ان تجعل شهرنا هذا أعظم شهر رمضان مرّ علينا منذ أنزلتنا الي الدنيا بركة في عصمة ديني وخلاص نفسي و قضاء حوائجي؛ پروردگارا، از درگاه تو مسئلت دارم كه .... اين ماه را پربركت ترين ماه رمضاني قرار دهي كه از زماني كه به دنيا فرودمان آورده اي به خود ديده ايم و آن را با ايمني در دين و رهايي نفس و برآمدن حاجاتمان توأم سازي».
حضرت در اين دعا در اواخر ماه مبارك رمضان ازخداي متعال «عصمت در دين» را طلبيده اند. «عصمت» در لغت به معناي نگهداري است. امامان معصوم نيز از آن رو «معصوم» خوانده مي شوند كه از كارهاي ناروا خودداري مي كنند و خود را از حرام و مكروه و آنچه خوشايند خدا نيست نگاه مي دارند. اين مقام درجه بالايي از عصمت است ولي ما هم بايد از خداي متعال عصمت در دين را مسئلت كنيم. همان طور كه برخي از مردم از سرمايه، تندرستي يا ديگر داشته هاي دنيوي خود نگهداري مي كنند دين آدمي نيز به نگهداري نياز دارد و همان طور كه مي بينيم امام صادق عليه السلام در اين دعاهاي شريف به ما ياد مي دهند نگاهداشت دين خود را از درگاه باري تعالي درخواست كنيم.
خداي متعال در دو جاي قرآن و طي دو آيه به ما آموخته است كه دعا و درخواست از خدا بايد با كوشش توأم باشد. خداي متعال فرموده است: «قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ؛ بگو اگر دعاي شما نباشد پروردگارم به شما اعتنايي ندارد». يعني انسان بايد روي نياز به درگاه باري تعالي آورد و برآوردن همه خواسته هايش را از خداي متعال مسئلت كند. در جاي ديگري از قرآن آمده است: «وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَي؛ براي انسان جز نتيجه كوشش او حاصلي نيست».
يكي از معاني «سعي» دويدن است. در زبان عربي به كسي كه آهسته راه مي رود نمي گويند در حال سعي است. اگر سعي دويدن با پاست، سعي در عصمت دين به معناي مواظبت و پي گيري است.
از مقايسه اين دو آيه شريفه معلوم مي شود كه انسان بايد در عين حال كه دست به دعا بر مي دارد و از خدا توفيق و بركت مي طلبد، خود نيز بايد اهل «سعي» باشد و براي عصمت دين و ديگر حوائج خود كوشش و پيگيري به خرج دهد.
 
پيشي گرفتن در خوبي ها
اخلاص، توسل، حسن خلق، طاعت الهي، برآوردن حوائج مردم و ذكر خدا از جمله اموري است كه در ماه مبارك رمضان بسيار پسنديده و مورد سفارش پيشوايان دين است.
ميزان توجه افراد مختلف به اين امور و توفيقشان در به جاي آوردن اين اعمال شايسته متفاوت است. قرآن كريم از ما خواسته است به جا آوردنِ اين اعمال شايسته را مسابقه اي بدانيم و بكوشيم با ربودن گوي سبقت از ديگران نيكي هاي بيشتري در كارنامه اعمالمان ثبت كنيم. نيز قرآن كريم فرموده است: «فِي ذَلِكَ فَلْيَتَنَافَسِ الْمُتَنَافِسُونَ؛ مشتاقان درجات و نعمت هاي بهشتي بايد در اين امور بر يكديگر پيشي گيرند».
 
حفظ دستاوردهاي ماه رمضان
تلاش كنيد دستاوردهاي خود را در ماه مبارك رمضان حفظ كنيد. اگر در اين ماه همگي كم و بيش دعا، نماز، زيارت، طاعت، سوگواري، اطعام، شب زنده داري در شب هاي قدر و خدمات ديگري را انجام داده ايد بكوشيد اين توفيقات استمرار يابد و خداي ناكرده بر اثر يك ستم تباه نشود. روشن است كه ظلم به دوستان، همسايگان و خويشان چقدر موجب ناخرسندي خدا مي شود. مبادا غفلت كنيد و مهار خود را با يك گناه يا تعدي يا ستم به شيطان دهيد.
 
درمان روح با قرآن
ما در آستانه ورود به ماه مبارك رمضان هستيم. خداي متعال در وصف اين ماه شريف فرموده كه قرآن كريم در آن نازل شده است. مهمترين ويژگي قرآن كريم آن است كه سبب هدايت مردم مي باشد. بدين معنا كه قرآن كريم تمام بيماري هاي روحي و ناخوشي ها و كينه ها را از دل و جان مردم مي زدايد و درمان مي كند.
ممكن است انساني از نظر جسمي در سلامت كامل باشد و تمام دستگاه ها و اعضاي بدن او به درستي كار كند ولي درون قلبش نوعي ناخوشي باشد كه او را به سمت آدم كشي، خودكشي يا بزه بكشاند. درحقيقت قرآن كريم چنين ناخوشي هايي را معالجه مي كند و براي اين دردهاي بي درمان چاره اي به دست مي دهد. تمام ستم هايي كه در طول تاريخ رخ داده است همگي نتيجه بيماري هاي خطرناك روحي است. يكي از معانيِ هدايت قرآني درمان اين قبيل بيماران روحي و نجات آنان از پليدي ها و ناخوشي هاي معنوي است. اين ويژگي قرآن در نماز نيز وجود دارد؛ چراكه نماز نيز انسان را دربرابر بسياري از ناهنجاري هاي روحي ايمن مي سازد. خداي متعال فرموده است: «إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَي عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ؛ نماز آدمي را از فحشا و منكر باز مي دارد» كسي كه اهل نماز است به اندازه ژرفاي نمازش از فحشا و منكر دور خواهد ماند. جواني كه بر اثر بيماري ها و ناهنجاري هاي رواني تصميم به خودكشي گرفته يا قصد تعدي و ستم و آدم كشي دارد، قرآن و نماز نوري در دل او مي نهند كه تمام اين بيماري ها را از وجود او بيرون مي كند. پس مي سزد كه در ماه بهار قرآن سعي كنيم به قرائت قرآن همراه با تامل و تدبر خو بگيريم.
 
اعمال پايدار
ماه رمضان با تمامي بركات فراواني كه دارد، تمام مي شود و كساني كه در اين ماه عمل خيري انجام داده اند، به صورت تمام و كمال برايشان محفوظ مانده و به تعبير كلام الله مجيد ذرّه اي از آن تلف نمي شود.
هنگامي كه اعمال خوب انسان از جانب خداي متعال جبران مي شود، آن گاه آدمي حسرت مي خورد كه چرا كوتاهي كرده و بيش از اين انجام نداده است.
يكي از اسامي خدا شكور است يعني شكر نمودن دقيق؛ زيرا خداي متعال قولاً و عملاً شكر مي كند.
اعمال تمامي روزه داران و عبادت كنندگان اين ماه مبارك ذخيره و مورد شكر الهي در دنيا و آخرت است.
 
بهره برداري از ماه رمضان
ماه مبارك رمضان از راه رسيد و اكثر ايام آن نيز گذشت و چند روز ديگر آن نيز سپري خواهد شد. عده اي در اين ماه مبارك استفاده كامل بردند و عده اي نيز تا حدودي توانستند از آن بهره ببرند اما نه به طور كامل، ولي كسان ديگري نيز هستند كه متأسفانه هيچ استفاده اي از اين ماه نكرده، از آن كاملاً بي بهره و نصيب هستند.
هر كس كه تا كنون نتوانسته از اين ماه به خوبي استفاده كند در اين فرصت باقي مانده مي تواند آن را جبران كند، چرا كه ايام باقي مانده اين ماه مبارك فرصتي است كه اگر انسان سعي كند آن را به خوبي درك كند و از آن استفاده ببرد، قطعاً موفق خواهد شد.
 
دو امر بايسته در ماه رمضان
حضرت رسول خدا صلي الله عليه وآله همه ساله و در آستانه فرارسيدن ماه مبارك رمضان خطبه اي ايراد مي كردند تا مسلمانان را براي استقبال از اين ماه آماده كنند. آن حضرت در يكي از خطبه هاي خود فرمودند: «... و ظهوركم ثقيلة من أوزاركم...؛ و بار سنگين گناهانتان بر پشت شما سنگيني مي كند».
از ويژگي هاي ماه با فضيلت و مبارك رمضان اين است كه انسان مي تواند با كارهايي خداپسندانه بار سنگين گناهان خود را سبك كند. واضح است كه جز معصومان و چنان كه روايات تصريح مي كنند، تمام انسان ها در معرض گناه قرار مي گيرند و غالب آنان مرتكب گناه مي شوند. فراتر اين كه انسان هاي متدين، خوش اخلاق و پايبند به اصول نيز گاهي آلوده گناه خُرد مي شوند. بنابراين چنين كساني در صورت ارتكاب گناه بايد به درگاه خدا توبه و از كرده خود استغفار نمايند و بر عدم تكرار آن مصمم شوند.
در اين ماه بايد بر انجام دو مطلب كه از جمله مسئوليت هايي است كه همگان بر عهده دارند، مصمم شد:
نخست: با توبه، استغفار، كارهاي نيك و دوري جستن از گناهان بار گناهان گذشته را سبك كنيم.
دوم: در راه هدايت ديگران و ارشادشان به سوي درستي و راه راست به ويژه هدايت نزديكان و خويشاوندان بكوشيم.
ماه مبارك رمضان فرصتي مناسب براي خودسازي انسان ها و پيراستن نفس از نادرستي هاست، لذا زنان و مردان مؤمن بايد با استفاده از اين فرصت و با انجام كارهاي نيك و گزاردن نماز در شب هاي پربركت اين ماه اگرچه به مقدار دو ركعت هرچه بيشتر از ماه رمضان بهره ببرند.
با توجه به اين كه جوانان از توان و سرزندگي بيشتري برخوردارند و از همين رو قدرت بدني بيشتري براي عبادت دارند، به آنان سفارش بيشتري به استفاده از اين فرصت مي نمايم.
سفارش ديگر اين است كه زنان و مردان مؤمن و متدين بكوشند از فرصت به دست آمده بهره جويند و با اراده اي استوار خود را به اخلاق حسنه بيارايند و خشم و غضب را از خود دور كنند، زيرا تسلط بر نفس، دوري از خشم و بردباري از كليدهاي توفيق انسان است، بدين معنا كه همسران در برابر بدخويي طرف مقابل خود بردباري ورزند.
همگي مي دانيم كه گل با خار همراه است، پس اگر كسي نتواند گل باشد، بكوشد خار نباشد.
اگر از فرصت ماه مبارك رمضان براي خودسازي و تهذيب نفس استفاده نشود، قطعاً فرصتي از اين بهتر به دست نخواهد آمد.
هر كلمه دعا، ذكر و زيارت هاي شريفه به ويژه آن بخش كه به ماه مبارك رمضان اختصاص دارد سازنده است. بنابراين بايد از حال و هوا، شرايط و اعمال اين ماه مبارك براي خودسازي استفاده كنيم و بكوشيم با رفتار مثبت خود بر ديگران اثر گذاريم و آنان را هدايت كنيم، چه اين كه امامان معصوم عليهم السلام بدان فراخوانده اند، آن جا كه امام صادق عليه السلام فرموده اند: «كونوا دعاة الناس بالخير بغير ألسنتكم، ليروا منكم الإجتهاد والصدق والورع؛ مردم را نه با گفتار [كه با عمل خود] به سوي [عمل] خير دعوت كنيد تا تلاش، راستگويي و خدا پروايي را از شما ببينند [و به راه صحيح بگروند]».
 
خدا را چگونه بخوانيم؟
پيامبر صلي الله عليه وآله در بخشي ازخطبه خود در استقبال از ماه مبارك رمضان مي فرمايند: «فسألوا الله ربكم بنيّات صادقة وقلوب طاهرة؛ يعني خداي خود را با نيت هاي صادق و داماني پاك بخوانيد» البته نيّت هاي صادقانه روشن است كه مطالب و بيانات فراواني در آن نهفته است، لكن حضرت در جمله «قلوب طاهرة» به نكته مهم و ظريفي اشاره فرمودند و آنكه آن حضرت نفرموده اند قلب هاي خود را پاك و طاهر كنيد، بلكه مي فرمايند با قلوب پاك و طاهر خداي خود را بخوانيد كه اين نشان دهنده ادب بالاي رسول خدا است كه خود آن حضرت فرموده اند: خداي متعال مرا تربيت كرده است.
سعي كنيم قلب هايمان پاك باشد و در اين ماه مبارك و رحمت براي همه حتي دشمنانمان دعا كنيم.
 
اخلاق نيكو جواز عبور از پل صراط
مولايمان رسول گرامي اسلام صلي الله عليه وآله در خطبه اي كه در پيشواز ماه مبارك رمضان ايراد داشتند فرمودند: «أيها الناس مَن حَسَّنَ منكم في هذا الشهر خُلُقَهُ كان له جوازاً علي الصّراط يومَ تزلُّ فيه الأقدام؛ اي مردم، هر يك از شما كه در اين ماه رفتار خود را نيكو گرداند، در روزي كه پاهاي مردم بر پل صراط مي لغزد و لرزان است او از آن جا به امان خواهد گذشت». همه ما در روز قيامت براي رسيدن به بهشت بايد از پل دوزخ بگذريم و اين پل در قرآن مجيد و احاديث شريفه «صراط» ناميده شده است. در روايات پيشوايان دين آمده است كه برخي از مردم در مدت سيصد هزار سال از آن مي گذرند در حالي كه برخي ديگر چون برق جهنده از آن عبور مي كنند. كسي كه مي خواهد به سرعت از اين صراط بگذرد و وارد بهشت شود بايد هميشه و به خصوص در ماه مبارك رمضان با اخلاق نيك با همه مردم رفتار كند. از مولايمان رسول خدا صلي الله عليه وآله سؤال شد: چه چيزي بيشتر باعث وارد شدن مردم به بهشت مي شود؟ حضرت پاسخ دادند: تقواي الهي و حسن خلق.
يكي از با فضيلت ترين موارد حسن خلق در يكي از روايات شريفه چنين بازتاب يافته است. مولايمان امام صادق عليه السلام فرمودند: از رسول خدا صلي الله عليه وآله سؤال شد: بهترين صدقه كدام است؟ حضرت فرمودند: «علي ذي الرحم الكاشح؛ بر خويشاوندي كه در باطن كينه شخص را به دل دارد».
پس شايسته است كه همه ما نسبت به اين فرمايش نوراني نبي مكرم اسلام صلي الله عليه وآله و عمل به آن مصمم باشيم و البته كسي كه در اين خصوص مصمم باشد خداي متعال او را در تصميم و عزمش، ياري خواهد فرمود. اين را بدانيد كه در اين عمل لذتي نهفته است كه در ديگر اعمال وجود ندارد.
هر مردي وظيفه دارد به نيكي و خوشرفتاري با همسرش رفتار كند هر چند همسرش بداخلاق باشد. اگر همسرش در پي اين خوشرفتاري دگرگون شد و خوشرفتاري پيشه كرد كه چه بهتر ولي اگر تغيير نكرد نبايد اهميت دهد و از رفتار نيكش دست بردارد. هر كسي مسئول خودش است و وظيفه دارد در برخورد با ديگران حسن خلق داشته باشد. همين رفتار را هم زن بايد نسبت به فرزندان و خويشان، و همسايگان و همكاران نسبت به يكديگر داشته باشند.
 
ماه رمضان فرصتي براي كسب اخلاق نيكو
اين ماه فرصت مناسبي براي انجام كارهاي نيك است و يكي از مهم ترين اعمال نيك حسن خلق مي باشد. حسن خلق يك ضرورت جدي براي هر زن و مرد مؤمن و به ويژه جوانان است كه به اخلاق نيك آراسته شوند. كسي كه نسبت به اين مهم عزم و تصميم جدي داشته باشد موفق خواهد شد و خداي متعال او را ياري خواهد نمود.
آراستگي به حسن خلق بدين معناست كه اگر كسي به انسان دشنام گفت او با نيكي و سخن نيك پاسخ دهد؛ چرا كه خداي متعال در قرآن كريم فرموده است: «وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا؛ و هنگامي كه جاهلان آن ها را مخاطب سازند [و سخنان نابخردانه گويند]، به آن ها سلام مي گويند [و با بي اعتنايي و بزرگواري مي گذرند]» هم چنين هرگاه يكي از خويشاوندان يا دوستان با او قطع رابطه كرد به ديدار او رود، هر چند لازم باشد چندين بار اين كار را تكرار كند يا اگر يكي از فاميل او را دعوت نكرد نبايد او هم همين كار را با آن شخص انجام دهد.
كسي كه بدرفتاري ديگران را تحمل كند و در برابر سوء خلق آنان حلم بورزد نخستين نتيجه مثبتي كه پس از مرگ عائد وي مي شود اين است كه قبر او محل نعمت و راحت خواهد بود.
مردي كه رفتار بدي دارد، حسن خلق اقتضا مي كند كه همسرش با او به نيكي رفتار كند و بردباري ورزد و در پي انتقام جويي از او بر نيايد. زني هم كه شوهر بدرفتاري دارد بايد در تندي ها و بدرفتاري هاي او صبوري كند و از مقابله به مثل بپرهيزد. هم چنان كه اين قاعده در رفتار با همسايگان و خويشاوندان و همكاران هم صادق است و همگي بايد با يكديگر به نيكي و حسن خلق رفتار كنند.
 
ماه بركت و رحمت
ماه مبارك رمضان ماه بركت ورحمت است. رسول خدا صلي الله عليه وآله در خطبه اي كه در پيشواز ماه مبارك رمضان ايراد كردند فرمودند: «أَيُّها النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَيْكُمْ شَهْرُ اللهِ بِالْبَرَكَةِ وَالرَّحْمَةِ وَالْمَغْفِرَةِ؛ اي مردم، ماه خدا با بركت و مهر و آمرزش به سوي شما رو كرده است». اين ماه فرصت مناسبي است تا بندگان رابطه خود را با خدا تجديد كنند. پس جا دارد كه در ساعات ارزشمند اين ماه به طاعات وعبادات بپردازيد واگر حق كسي از خويشاوندان يا نزديكان را تباه كرده يا در اداي حق الله سستي به خرج داده ايد، به تدارك گذشته بپردازيد وهرچه مي توانيد خود را از مواضع كيفر و خشم الهي دور و به رحمت و غفران الهي نزديك سازيد.
اين امور فقط به ماه مبارك رمضان اختصاص ندارد، بلكه هميشه و در همه اوقات سال بايد نسبت به اين امور پايبند باشيم و آنچه در اين ماه با بركت به دست آورده ايم حفظ نماييم.
 
پيمان با خدا
خوب است در ايام ماه مبارك رمضان بين خودمان و خدا عهد ببنديم و تصميم بگيريم هميشه به خدا و خلق خدا راست بگوييم و در تمام حالات صداقت را ملاك كارمان قرار دهيم. اگر با پدر و مادر، خويشاوندان، همكاران و خداي متعال صادق باشيم دنياي ما دگرگون مي شود و صد البته آخرتمان هم بهتر خواهد شد. اگر چنين كنيم اهل شقاوت نخواهيم بود وعاقبت به خير خواهيم شد وخداي متعال در تنگناهاي زندگي دستمان را خواهد گرفت. به هرحال خداي متعال از دل هاي ما خبر دارد و مي داند چقدر در گفتار و اعمالمان راستگو هستيم. خداي متعال نيازي نداشته كه به ما دروغ بگويد و دروغ هم نگفته است. اگر ما نيز دو ويژگي صدق و امانت را رعايت كنيم زندگي ما هم تفاوت مي كند.
 
يك وصيت
در آخرين سفارش هاي اميرمؤمنان عليه السلام جملات ژرف و گهرباري وجود دارد كه شايسته است ما پيروان آن حضرت اين سفارش ها را مدنظر قرار دهيم و در زندگي به كار گيريم. آن حضرت از جمله فرموده اند: «... واصلاح ذات بينكم فإنّي سمعت جدّكما رسول الله صلي الله عليه وآله يقول إصلاح ذات البين خير من عامّة الصلوة والصّيام؛ شما را به اصلاح كدورت ها و اختلافات ميان خود سفارش مي كنم؛ زيرا شنيدم كه جدتان رسول خدا صلي الله عليه وآله مي فرمودند: اصلاح ذات البين و رفع كدورت ها از هرچه نماز و روزه است بهتر مي باشد».
اختلافات خانوادگي، نزاع هايي كه ممكن است ميان دو شريك رخ دهد، اختلافاتي كه در مساجد و حسينيه ها ميان مؤمنان ديده مي شود و مواردي از اين قبيل همگي نامطلوب است و بايد همه ما تلاش كنيم اين اختلافات را رفع كنيم ونگذاريم مؤمنان نسبت به همديگر دلخوري و ناراحتي داشته باشند. انسان به هراندازه كه مي تواند بايد از اختلافات و كدورت ها بكاهد. بدين معنا كه هم خود چنين كاري نكند و هم اختلافاتي را كه در ميان ديگران رخ مي دهد به درستي و همدلي و تفاهم مبدل نمايد.
حضرت اميرمؤمنان به نقل از رسول گرامي اسلام صلي الله عليه وآله فرمودند: اصلاح ذات البين از هرچه نماز و روزه است با ارزش تر است. البته اين بدان معني نيست كه انسان در پي اصلاح ذات البين برود و نسبت به نماز و روزه بي اعتنا باشد، بلكه بايد دانست كه هم اصلاح ذات البين وهم نماز و روزه هردو لازم است، ولي از ميان اين دو امر لازم، آنچه ارزش و قيمت بيشتري دارد كوشش در رفع اختلافات ميان مردم و ايجاد همدلي و اصلاح است.
اين كلام حضرت جزء آخرين سخنان ايشان است و در زماني اين سفارش را فرمودند كه مجروح بودند و در بستر بيماري و شدت ضعف قرار داشتند. آن جناب در چنين حالتي از درد و خستگي جسمي اين وصايا را براي حاضران و نسل هاي بعد از جمله ما ايراد فرمودند. پس سعي كنيم به اين فرمايش آن حضرت اهميت دهيم و در عمل بدان كوتاهي نكنيم. البته ميان سعي كردن و موفق شدن تفاوت وجود دارد. مهم اين است كه ما بكوشيم و كوتاهي نكنيم اما اين كه چه ميزان در اين كار موفق خواهيم بود مسئله ديگري است كه ارتباطي با ما ندارد.
هركس به هرحال در ميان خويشاوندان، دوستان، اهل محل، و محل كار يا تحصيل با نمونه هايي از ناسازگاري ها، خصومت ها و اختلافاتي كه شيطان رجيم در ميان مردم ايجاد مي كند مواجه مي باشد؛ زيرا به هرحال شيطان وسوسه گر به فساد ميان مردم مي پردازد و به اختلافات دامن مي زند. شما بكوشيد با زبان، پول، امكانات و اعتبار خود اين مسائل را كاهش دهيد و به رفع خصومت ميان مردم همت گماريد. اين كار اهميت و ارزش بسيار دارد و در روايات اهل بيت عليهم السلام بر آن تأكيد بسيار شده است. يكي از اين تأكيدهاي فراوان همين سفارش مولاي متقيان در بستر شهادت است.
 
نزديك شدن به خدا
سعي كنيد در اين ماه عزيز به ويژه در شب هاي قدر اعمال وعباداتي به جاي آورديد و به خداي متعال نزديك شويد. اكنون ـ به فراخوان خود ـ بايد در زمينه مادي و معنوي به ياري ديگران بشتابيد و بدانيد خدمتي كه به نظرتان اندك و كوچك مي آيد، نزد خداي متعال بزرگ باشد.
زمينه هايي كه مي بايست در آن به خدمت و ياري دادن به ديگران پرداخت عبارتند از:
1. حل اختلاف ميان خويشاوندان و دوستان؛
2. كوشش در امر ازدواج جوانان از طريق كمك هاي مالي و زباني، چه اين كه جوانان بسياري در موقعيت ازدواج قرار دارند، اما به دليل مشكلات مالي نمي توانند ازدواج كنند؛
3. حل مشكل بيكاري.
پرداختن به هر يك از موارد پيش گفته كمتر از رفتن به مسجد پيامبر صلّي الله عليه وآله و نماز گزاردن وعبادت در آن جا نيست.
 
كرامت خدا
در بخشي از خطبه رسول خدا صلي الله عليه و آله در خصوص ماه مبارك رمضان آمده است: وجُعلتم فيه من أهل كرامة الله؛ شما در اين [ماه مبارك رمضان] از كسانى قرار گرفته‌ايد كه مورد كرامت خدا واقع شده‌اند. عبارت «كرامة الله» كمتر در روايات به كار رفته است، به طورى كه در هر هزار روايت ممكن است يك مورد ديده شود. مثلاً در فرمايش اميرمومنان حضرت علي عليه السلام قريب به اين مطلب آمده است كه خداى ـ تبارك وتعالى ـ رسول خويش را «كرامة الله» خواند و سپس او را برگزيد. رسول گرامى اسلام صلي الله عليه وآله نيز به حضرت زهرا سلام الله عليها فرمودند: [دخترم] خداى متعال تو را به داشتن همسرى چون على مورد تكريم قرار داد. همچنين از مجموع روايات به دست مى‌آيد كه زائر حضرت سيدالشّهدا عليه السلام نيز يكى از مصاديق اين عبارت است.
 
خودسازى در ماه رمضان به سفارش پيامبرصلي الله عليه وآله
در جايى از خطبه رسول خدا صلي الله عليه وآله آمده است: «فإنَّ الشقي من حُرم غفران الله في هذا الشهر العظيم؛ همانا تيره روز كسى است كه در اين ماه عظيم از آمرزش الهى محروم شود».
اين جمله پيامبرصلي الله عليه وآله حصر را مى‌رساند، يعنى اگر كسى در ماه رمضان در امر خودسازى كوتاهى كند، حقيقتاً بدبخت و درمانده است. حال اگر نگاهى به خودسازى و تأثير آن بيندازيم و آن را در تمام روزهاى زندگى، به ويژه در ماه مبارك رمضان به كار بنديم در مى‌يابيم كه چه تأثير بسزايى دارد، به گونه‌اى كه آثار آن را در خود احساس خواهيم كرد. هر انسانى آرزوى خودسازى دارد اما به فرموده قرآن كريم: «لَّيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ» تنها با آرزو نمى‌توان به آن دست يافت، بلكه جديت مى‌طلبد كه اگر انسان كوتاهى نكند به طور يقين موفق خواهد شد.
 
تلاش براي تقرب به خداوند در ماه رمضان
خداى متعال تصريح فرموده است كه انسان‌ها را براى آمرزش خلق كرده است، آن جا كه مى‌فرمايد: «وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ». بنابراين بر انسان‌ها نيز لازم است در ماه مبارك رمضان در مقام به دست آوردن اين عنايت و لطف الهى ـ كه گذشت از خطاها و كردارهاى نادرست آنان است ـ كوشا باشند و در حالى كه با صداقت و راستى به درگاه خداى مهربان شتافته‌اند، از آمرزش او بهره مند شوند. هر چند بر اساس منطق حكمت امكان ندارد خداى متعال خلق را از رحمت و آمرزش خويش محروم سازد، ولى آدمى بايد با نفس خود به راستى سخن گويد و با همان صداقت به درگاه خدا رو آورد. آيا تاكنون فكر كرده‌ايد بندگان توفيق يافته چگونه به موفقيت‌هاى بسيار دست يافتند؟ پاسخ روشن است. آنان تنها با تلاش و زحمت‌هاى فراوان به هدف‌هاى خود رسيده‌اند. اميرمومنان حضرت علي عليه السلام در اين رابطه مى‌فرمايند:
«من طلب شيئاً ناله أو بعضه؛ هر كس به دنبال چيزى باشد آن را يا بخشى از آن را مي يابد».
 
محاسبه نفس؛ رمز رستگاري
دعاها، زيارت‌ها و اعمال بسيارى كه در ماه مبارك رمضان وارد شده است ابزار و وسايل خوبى براى تحقق خودسازى است و اگر كسى به دليل گرفتارى‌هاى خود يا اشتغال به واجبات ديگر نتواند در اين زمينه‌ها موفقيتى كسب كند راه ديگرى كه آسان مى‌نمايد فراروى او مى‌بينيم و آن محاسبه نفس است. در روايات متعددى كه برخى از آن ها داراى سند معتبر هستند آمده است:
«ليس منّا مَن لم يحاسب نفسه في كلّ يوم؛ از ما نيست كسى‌كه هر روز اعمال و كردار خود را مورد محاسبه قرار ندهد».
حداقلِّ خودسازى چه در اين ماه مبارك چه در ديگر ماه‌ها اين است كه انسان زمانى كوتاه ـ اگرچه چند دقيقه ـ به حساب آن روز خود رسيدگى كند و گفته‌ها، كردارهاي خود و همچنين برخوردش با زن و فرزندان، دوستان و آشنايان، بستگان و خويشان، درس خواندن و... را بسنجد و ببيند وقت خود را صرف چه كارهايى كرده است؟ آن گاه لحظاتى را با خداى خويش خلوت كرده، به حساب خود رسيدگى نمايد.
محاسبه نفس يك واقعيت بسيار مهمى است كه هر فرد به مقدار همت و تلاش خود، از آن بهره مى‌گيرد. انسان‌ها اين شايستگى را از سوى خدا يافته‌اند كه در اثر محاسبه نفس به مرحله‌اى دست يابند كه دارايى دنيايى در نظرشان ناچيز باشد، خواه يك تومان يا ميلياردها تومان واين گزافه گويى نيست كه در صورت خواستن مى‌توان به آن دست يافت.
 
 
 
1 ـ ماه مبارك رمضان فرصت مناسبي براي تمرين خدا باوري و معاد باوري است. فرض كنيم در جايي نشسته ايد وكسي آن جا حضور دارد كه يقين داريد از انديشه هاي نهان شما با خبر است وفكر شما را مي خواند در چنين موردي چه مي كنيد و چقدر مواظب هستيد كه مبادا انديشه خطا وفكر گناه به ذهنتان خطور كند؟ خداي متعال چنين است واز راز دل وانديشه هاي ما آگاه است: «وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ؛ هرجا كه باشيد خدا همراه شماست وبه هر كاري كه مي كنيد بيناست». «وَإِنْ كَانَ مِثْقَالَ حَبَّهٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا وَكَفَى بِنَا حَاسِبِينَ؛ در روز قيامت اگر عملي به سبكي يك خردل هم باشد آن را حساب مي كنيم و كافى است كه ما حسابرس باشيم». خردل دارويي متشكل از دانه هاي ريزِ خاكستري رنگ به اندازه خاك شير است. تنوين در «حَبَّهٍ» تنوين تنكير است، نه وحدت. مرحوم سيد علي خان در شرح صمديه مي گويد ده قسم تنوين داريم، هر چند شش قسم آن معروف تر است. در اين جا تنوين «حَبَّهٍ» تنوين تنكير است، و در عين حال در مقام تعظيم و تهويل است.
خداي متعال در آيه پيش گفته مي فرمايد: هر عملي هرچند به خردي يك دانه خردل باشد، نه فقط از آن خبر داريم، بلكه آن را در شمار مي آوريم.
چه خوب است خداباوري خود را تقويت كنيم ودر ماه مبارك رمضان اندك اندك باور كنيم كه خداي متعال در همه حال حاضر وناظر، واز ضمير ما آگاه است وبه جايي برسيم كه خداي متعال را مشاهده كنيم. مولايمان سيدالشهدا عليه السلام در روز عرفه به پروردگار متعال چنين عرضه داشت: «عميت عين لا تراك عليه رقيبا؛ كور باد چشمي كه تو را ناظر خويش نبيند». رؤيت الهي در اين جا رؤيت حقيقي است، نه رؤيت دنيوي مجازي كه با چشم سر، انجام مي شود. اين رؤيت از جنس علم و باور است.
 
2 ـ اگر تغيير دادن خود از واجبات عينى ماست، پس معنايش اين است كه انسان بايد راه‌ها و روش‌هايى را كه باعث مى‌شود معصيت خدا نكند، براى خود فراهم آورد، و اين مطلبى است كه نبايد آن را دست كم گرفت بلكه بايد مقدمات و تمهيداتى را كه به اين كار كمك مى‌كند تهيه و نفس را رياضت داد.
رياضت نفس در هنگام مواجه شدن با انگيزه‌ها و غرايز شهوانى از قبيل: من و خواهش و پيامدهاى آن ها، كه به حكم همزيستى انسان با محيط و جامعه در وجود او راه مى‌يابند، بسيار دشوارتر است. اين ها موانع بسيار جدّى هستند و به قول شاعر:
ابليس والدنياو نفسي والهوي
كيف الخلاص و كلّهم أعدائي
«ابليس و دنيا و نفس من و هوس؛ چگونه توان رهيد از اين همه دشمن».
همه اين موانع با قدرت تمام در برابر ما خودنمايى مى‌كنند، و براى تسلط بر آن ها و مهار كردن سركشى‌شان همّت و اراده‌اى نيرومند مى‌طلبد تا بر آنها چيره آييم، و ماه رمضان مناسبت بسيار خوبى است. در خطبه شريف ماه رمضان پيامبر گرامى صلى ‌الله ‌عليه‌ و ‌آله آمده است كه: «والشياطين مغلوله فاسألوا ربكم أن لا يسلّطها عليكم؛ شياطين در غل و زنجير مى‌شوند؛ پس، از پروردگارتان بخواهيد كه آن ها را بر شما مسلّط نگرداند».
پس بايد كاملاً برحذر و بيدار و هشيار باشيم. براى رياضت روحى و تربيت نفس فرصتى بزرگتر از روزه وجود ندارد، زيرا آدمى كه شكمش خالى است، شهواتش كم مى‌شود، و تمايلات و خواهش‌هاى نفس امّاره‌اش سست و ضعيف مى‌گردد، هر كس به تناسب استعدادش در تقرب به خداى متعال. اين فضاها و شرايط عالى در ماه رمضان بيشتر از ديگر ماه‌ها و روزها فراهم است. يعنى فضاى اين ماه به انسان در تربيت نفسش كمك مى‌كند. پس بياييد اين ماه گرامى را به فرصتى و مناسبتى براى تغيير دادن حقيقى خودمان تبديل كنيم.
 
3 ـ در تمام طول سال نبايد از تبليغ غافل شد، اما ماه مبارك رمضان به دليل مواهب ويژه اي كه دارد، فرصت مناسب تري براي تبليغ است. از ويژگي هاي اين ماه مي توان به روزه داري و اعمال واجب و مستحبي كه ويژه ي آن است و موجب آماده تر شدن دلها براي پذيرش حقايق مي گردد اشاره كرد. يكي از وظايف مهمي كه در اين ماه وجود دارد خودسازي است. انسان بايد تمام توان و همت خود را در اين ماه براي خودسازي به كار گيرد. هر اندازه كه انسان، خوب و با تقوا باشد، باز مي تواند پله اي بالاتر رود. تقوا و اخلاق و اخلاص حدّي ندارد و همواره جاي پيشرفت در آن هست، و چه فرصتي بهتر از اين ماه. خداي متعال در قرآن كريم مي فرمايد: «قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا؛ كه هر كس نفس خود را تزكيه كرده، رستگار شده».
 
4 ـ به خاطر بسپاريم در ماه مبارك رمضان كه شياطين در غل و زنجيرند و دل ها آماده وعظ و ارشاد است چنانچه در امر وعظ و ارشاد كوتاهي كنيم در قيامت از ما خواهند پرسيد: «چرا در هدايت ديگران كوتاهي كرديد؟». پس براي آن روزمان بينديشيم و پاسخي خداپسند بيابيم.
وجود جلسات قرآني و ديني و مجالس وعظ و ارشاد در اين ماه مبارك شكرانه دارد و بايد به پاس اين نعمت خداي را شكر گفت، اما نياز جامعه بيش از اين مقدار را مي طلبد. سعي كنيم اين گونه مجالس را با رونق بيشتري برگزار و همگان را به شركت در آن تشويق كنيم و مطالب منطبق با واقعيت در آن بيان و سيره معصومان عليهم السلام كه الگوي خوبي ها و نيكي هاست نقل شود.
 
5 ـ برخي افراد وقتي در بدي هاي معاصي مي انديشند و عزم شان را بر ترك معصيت جزم مي كنند، براي دوري از غيبت و دروغ و آزار و... تصميم مي گيرند روابط اجتماعي خود را با برادران ديني شان كاهش دهند و در مساجد و مجالس اهل بيت عليهم السلام كمتر حاضر شوند، در حقيقت چنين افرادي به جاي پيدا كردن راه حل به راه كناره گيري و دوري از منابع خير و مجالس وعظ مي پردازند، در حالي كه روش صحيح آن است كه آدمي در جامعه و در ميان مردم حضور داشته باشد به خصوص در ماه ريزش رحمت، ماه مبارك رمضان، ولي به گناهاني كه در جامعه است آلوده نشود و در عين حال وظايفي چون: هدايت گمراهان، دستگيري از افتادگان، نهي از منكر و امر به معروف را نيز به نحو شايسته انجام دهد.
 
6 ـ سعي كنيم از روزها و شب هاي ماه مبارك رمضان استفاده اي در خور و شايسته كنيم، زيرا گستردگي خوان بركت و بالندگي آن نيز برچيده خواهد شد، لذا بايد از فرصت باقي مانده اين ماه مبارك، براي رسيدن به كمال روحي و معنوي، و اندوختن حسنات بيشتر و فزونتر بهره گرفته، در حد توان خود بكوشيم و از آموزه هاي معصومان عليهم السلام مانند آنچه در صحيفه سجاديه آمده و در قالب نيايش هاي توديع ماه مبارك رمضان نام گذاري شده بهترين راهنمايي ها شويم تا از اين طريق بتوانيم با وظايف خويش آشنا شده، بيشترين استفاده را از بركات روزهاي باقي مانده اين ماه مبارك ببريم.
 
7 ـ تقوايي كه روزه دار بايد بدان پايبند باشد مراتبي دارد كه از آن جمله است:
1. پرهيز و خويشتنداري از مفطرات؛ بدين معنا كه فرد روزه دار از ده مفطر كه روزه را باطل مي كند و در رساله هاي عمليه بيان آن رفته است، خودداري كند و اين، مرحله ي صحت روزه خوانده مي شود و با پرهيز از مفطرات روزه ي فرد روزه دار صحيح است.
2. تقوا و پرهيز از محرمات، مانند: ستم به ديگران، خوردن مال مردم و مال يتيم به باطل و جز آن. اين مرحله، از مرحله ي نخست مهم تر است، چراكه با پايبندي به آن، روزه ي انسان در درگاه خداي منّان مقبول مي افتد، به ديگر بيان، انسان روزه دار همزمان بايد از مفطرات و محرمات دوري گزيند تا روزه اش پذيرفته شود، زيرا اگر روزه دار از مفطرات پرهيز كند، اما به يك گناه تن دهد، به ظاهر روزه است، ولي خداي متعال براي او مي نويسد: «او روزه ندارد، چون مرتكب حرام شده است».
مسأله ي مهم اين است كه روزه افزون بر صحت انجام آن، بايد مقبول خدا باشد.
 
 



صفحه اصلی نسخه مناسب چاپ ارسال به دوستان ذخیره نشانی خبرخوان
 
به اهتمام مؤسسه فرهنگی رسول اکرم صلی الله علیه و آله
بیت مرجع عالیقدر: قم مقدس، خيابان انقلاب، كوچه 6
Powered by: Parseh ITG